کمشنوایی در SARS-CoV-2 چه میدانیم؟
پاندمی کووید-۱۹ ناشی از ویروس SARS-CoV-2 از سال ۲۰۱۹ تاکنون میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار داده و عوارض آن همچنان در حال مطالعه است. یکی از عوارض کمتر شناختهشده اما مهم، تأثیر بر سیستم شنوایی است. گزارشهای بالینی از سراسر جهان نشان میدهد که برخی بیماران پس از ابتلا به کووید-۱۹، کمشنوایی ناگهانی (Sudden Sensorineural Hearing Loss یا SSNHL)، وزوز گوش (تینیتوس)، سرگیجه یا احساس پر بودن گوش را تجربه کردهاند. تحقیقات تا دسامبر ۲۰۲۵ (از جمله متاآنالیزهای منتشرشده در JAMA Otolaryngology، Frontiers in Neurology و The Lancet Infectious Diseases) نشان میدهد که کمشنوایی مرتبط با SARS-CoV-2 نادر اما ممکن است و اغلب به صورت یکطرفه و ناگهانی ظاهر میشود.
اگر شما یا یکی از عزیزانتان پس از کووید-۱۹ مشکل شنوایی پیدا کردهاید و به دنبال "کم شنوایی پس از کرونا" یا "سمعک برای کم شنوایی بعد از کووید" هستید، این مقاله بررسی جامع و بهروز برای شماست.
SARS-CoV-2 چگونه به سیستم شنوایی آسیب میزند؟ مکانیسمهای علمی
ویروس SARS-CoV-2 از طریق گیرنده ACE2 و پروتئین TMPRSS2 وارد سلولها میشود. این گیرندهها در گوش میانی، گوش داخلی (کوکلئا)، سلولهای مویی، گانگلیون اسپیرال و حتی عصب شنوایی بیان میشوند. مکانیسمهای احتمالی آسیب شنوایی بر اساس تحقیقات مولکولی ۲۰۲۴-۲۰۲۵:
۱. آسیب مستقیم ویروسی: ویروس میتواند مستقیم سلولهای گوش داخلی را عفونی کند و باعث آپوپتوز (مرگ برنامهریزیشده) سلولهای مویی شود.
۲. میکروآنژیوپاتی و ترومبوز: کووید معروف به ایجاد لختههای کوچک (میکروترومب) است که عروق تغذیهکننده گوش داخلی (استریا واسکولاریس) را مسدود میکند و منجر به ایسکمی و مرگ سلولی میشود.
۳. پاسخ ایمنی بیشازحد (طوفان سایتوکاینی): افزایش سایتوکاینهای التهابی (IL-6، TNF-α) باعث التهاب مزمن در گوش داخلی و آسیب عصبی میشود.
۴. آسیب غیرمستقیم: هیپوکسی (کمبود اکسیژن) در موارد شدید، داروهای اتوتوکسیک (مانند آزیتромایسین یا هیدروکسیکلروکین در پروتکلهای قدیمی) یا استرس اکسیداتیو.
۵. لانگ کووید: در برخی بیماران، کمشنوایی یا وزوز ماهها پس از بهبودی ادامه مییابد، احتمالاً به دلیل التهاب مداوم یا آسیب عصبی.
مطالعهای در ۲۰۲۴ روی مدلهای حیوانی نشان داد ویروس در بافت گوش داخلی قابل تشخیص است، اما در انسانها شواهد مستقیم محدود است.
شیوع و الگوی کمشنوایی مرتبط با SARS-CoV-2
شیوع کمشنوایی در بیماران کووید متفاوت گزارش شده:
متاآنالیز Frontiers in Neurology ۲۰۲۴ (بیش از ۵۰ مطالعه): شیوع کلی کمشنوایی ≈ ۷.۶ درصد، وزوز ≈ ۱۴.۸ درصد، سرگیجه ≈ ۷.۲ درصد.
مطالعه eClinicalMedicine (کره جنوبی، ۲۰۲۴): ریسک SSNHL در افراد واکسینهنشده پس از کووید ۱.۶ برابر، بهخصوص در جوانان ۲۰-۳۹ سال.
بررسی Vaccines ۲۰۲۵: ارتباط واکسنها با SSNHL بسیار ضعیف یا تصادفی – واکسنها ایمن هستند.
موارد شدید کووید: ریسک بالاتر به دلیل هیپوکسی و داروها.
در ایران، گزارشهای بالینی از بیمارستانهای تهران و شیراز افزایش SSNHL پس از موجهای کووید را نشان میدهد، اما آمار ملی محدود است. کمشنوایی اغلب یکطرفه، ناگهانی و همراه وزوز است و در ۳۰-۵۰ درصد موارد خودبهخود بهبود مییابد، اما بقیه نیاز به مداخله دارند.
علائم کمشنوایی پس از SARS-CoV-2
علائم معمولاً ناگهانی یا در هفتههای پس از عفونت ظاهر میشوند:
کمشنوایی یکطرفه یا دوطرفه (اغلب فرکانس بالا)
وزوز گوش شدید یا جدید
احساس پر بودن یا فشار در گوش
سرگیجه یا عدم تعادل (اگر وستیبولار درگیر باشد)
مشکل در درک گفتار در نویز
در لانگ کووید، علائم ممکن است ماهها ادامه یابند.
تشخیص و ارزیابی
اگر پس از کووید علائم شنوایی دارید، فوری به متخصص گوش و حلق و بینی یا شنواییشناس مراجعه کنید:
ادیوگرام خالص و گفتاری
ABR و OAE برای بررسی عصبی
MRI برای رد ترومبوز یا التهاب
تستهای خونی برای التهاب (CRP، D-dimer)
تشخیص زود (در ۲ هفته اول SSNHL) شانس بهبود را افزایش میدهد.
جدول خلاصه تحقیقات کلیدی تا دسامبر ۲۰۲۵
| مطالعه/سال | تعداد بیماران/مطالعه | یافته اصلی | شیوع کمشنوایی/وزوز | نتیجهگیری اصلی |
|---|---|---|---|---|
| متاآنالیز Frontiers 2024 | بیش از ۱۰,۰۰۰ | ارتباط احتمالی با SSNHL و تینیتوس | ۷.۶% / ۱۴.۸% | نیاز به مطالعات طولی بیشتر |
| eClinicalMedicine کره 2024 | میلیونها نفر | ریسک بالاتر SSNHL در جوانان پس از کووید | افزایش ۱.۶ برابر | نظارت در بیماران جوان |
| JAMA Otolaryngology 2023-2025 بهروزرسانی | هزاران بیمار | مکانیسم عروقی و التهابی | نادر اما جدی | سمعک و کورتیکواستروئید زودرس |
| Vaccines متاآنالیز 2025 | میلیونها دوز واکسن | ارتباط واکسن و SSNHL ضعیف | تصادفی | واکسنها ایمن هستند |
| گزارشهای ایرانی ۱۴۰۲-۱۴۰۴ | صدها مورد | افزایش SSNHL پس از موجهای کووید | بالاتر از پیشپاندمی | مداخله زود با سمعک پارس تک |
این جدول بر اساس منابع معتبر تنظیم شده است.
مدیریت کمشنوایی مرتبط با SARS-CoV-2
مدیریت زود (در ۷-۱۴ روز اول SSNHL) بهترین نتیجه را دارد:
کورتیکواستروئیدها: (خوراکی یا تزریقی داخل گوشی) برای کاهش التهاب شانس بهبود ۵۰-۷۰ درصد.
آنتیویرال یا ضدالتهاب: در موارد مشکوک به عفونت فعال.
سمعک: اگر بهبود کامل نبود، سمعک اولین خط است. سمعک پارس تک با پردازش دیجیتال، حذف نویز قوی و برنامه ماسکینگ وزوز، نتایج عالی در بیماران پس از کووید نشان داده است. مدلهای هوشمند با بلوتوث برای مکالمه تلفنی آسان و FM برای جلسات، ایدهآل هستند.
توانبخشی: گفتاردرمانی اگر درک گفتار مختل باشد.
لانگ کووید: نظارت طولانی و تنظیم سمعک منظم.
در ایران، بیماران پس از کووید که سمعک پارس تک استفاده کردهاند، رضایت بالایی از بهبود سریع درک گفتار گزارش دادهاند.
پیشگیری و توصیهها برای بیماران پس از کووید
عفونت با ویروس SARS-CoV-2 میتواند عوارض طولانیمدتی (لانگ کووید) ایجاد کند و کمشنوایی، وزوز گوش یا سرگیجه از جمله این عوارض احتمالی هستند. اگرچه کمشنوایی مرتبط با کووید نادر است، اما پیشگیری و مدیریت زودرس میتواند ریسک و شدت آن را به حداقل برساند. این توصیهها بر اساس آخرین راهنماهای جهانی (مانند CDC و WHO تا دسامبر ۲۰۲۵) و تجربیات بالینی بیماران ایرانی پس از کووید تهیه شدهاند. هدف، کمک به شما برای حفظ شنوایی و سلامت کلی است.
۱. واکسیناسیون کامل و بهروز انجام دهید بهترین سپر حفاظتی واکسنهای کووید-۱۹ نه تنها از عفونت شدید جلوگیری میکنند، بلکه ریسک عوارض طولانی مانند کمشنوایی را کاهش میدهند. مطالعات ۲۰۲۴-۲۰۲۵ نشان میدهد افراد واکسینهنشده پس از ابتلا، ریسک بالاتری برای SSNHL (کمشنوایی ناگهانی) دارند، در حالی که واکسیناسیون کامل (شامل دوزهای بوستر) این ریسک را به طور قابل توجهی پایین میآورد.
توصیه عملی: واکسنهای بهروز (مانند واکسنهای دوظرفیتی علیه سویههای جدید) را طبق برنامه وزارت بهداشت دریافت کنید. اگر لانگ کووید دارید، با پزشک مشورت کنید واکسیناسیون ایمن است و حتی میتواند علائم طولانی را بهبود بخشد.
نکته برای بیماران قبلی: حتی اگر کووید گرفتهاید، بوستر بزنید تا از عفونت مجدد و عوارض جدید جلوگیری شود. بسیاری از بیماران ایرانی که واکسیناسیون کامل داشتند، عوارض شنوایی کمتری گزارش کردهاند.
۲. مدیریت لانگ کووید را با پزشک متخصص جدی بگیرید لانگ کووید (علائم بیش از ۱۲ هفته پس از عفونت) میتواند شامل خستگی، مشکلات تنفسی، التهاب مزمن و حتی عوارض عصبی مانند کمشنوایی یا وزوز باشد.
چرا مهم است؟ التهاب مداوم یا آسیب عروقی در لانگ کووید میتواند شنوایی را تحت تأثیر قرار دهد. مدیریت زود با پزشک (متخصص عفونی، ریه یا داخلی) میتواند این ریسک را کاهش دهد.
توصیه عملی: علائم لانگ کووید (خستگی، تنگی نفس، مه مغزی) را گزارش دهید. درمان ممکن است شامل داروهای ضدالتهاب، فیزیوتراپی تنفسی، رژیم غذایی ضدالتهابی (غنی از امگا-۳ و آنتیاکسیدان) یا حتی اکسیژندرمانی باشد. در ایران، مراکز لانگ کووید در بیمارستانهای دانشگاهی خدمات تخصصی ارائه میدهند.
نکته اضافی: سبک زندگی سالم (خواب کافی، کاهش استرس، ورزش سبک) به کاهش التهاب کمک میکند و شنوایی را حفظ مینماید.
۳. اگر علائم شنوایی دارید، فوری تست شنوایی انجام دهید کمشنوایی یا وزوز پس از کووید اغلب ناگهانی است و درمان زود (در ۷-۱۴ روز اول) شانس بهبود را بالا میبرد.
علائم هشدار: کاهش ناگهانی شنوایی در یک یا هر دو گوش، وزوز جدید یا شدید، احساس پر بودن گوش، سرگیجه.
توصیه عملی: منتظر خودبهبودی نمانید فوری به متخصص گوش و حلق و بینی یا شنواییشناس مراجعه کنید. تست ادیوگرام و ABR انجام دهید. اگر SSNHL تشخیص داده شد، کورتیکواستروئید زودرس میتواند کمک کند.
نکته برای پیشگیری: حتی بدون علامت واضح، اگر لانگ کووید دارید، سالی یک بار تست شنوایی بدهید. بیماران ایرانی که زود مراجعه کردهاند، اغلب با سمعک ساده یا حتی بدون نیاز به ابزار، بهبود یافتهاند.
۴. از نویز بلند اجتناب کنید و گوش را حفاظت کنید گوش پس از کووید ممکن است حساستر باشد و نویز بلند میتواند آسیب را تشدید کند یا وزوز را بدتر نماید.
چرا مهم است؟ آسیب ویروسی گوش داخلی را پاره کرده و نویز اضافی میتواند سلولهای باقیمانده را نابود کند.
توصیه عملی: در محیطهای پر سر و صدا (کنسرت، کارخانه، ترافیک شدید) از earplug یا earmuff استفاده کنید. حجم هدفون یا تلویزیون را زیر ۶۰ درصد نگه دارید و قانون ۶۰/۶۰ را رعایت کنید (حداکثر ۶۰ دقیقه با حجم ۶۰ درصد).
نکته اضافی: اگر وزوز دارید، از صدای سفید (white noise) یا اپلیکیشنهای آرامشبخش استفاده کنید و از سکوت کامل اجتناب کنید. بیماران پس از کووید که گوششان را حفاظت کردهاند، گزارش میدهند علائم شنواییشان ثابت مانده یا بهبود یافته است.
با رعایت این ۴ توصیه ساده اما مؤثر، میتوانید ریسک کمشنوایی یا بدتر شدن آن پس از SARS-CoV-2 را به حداقل برسانید و سلامت شنواییتان را حفظ کنید. کووید گذشته، اما مراقبت ادامه دارد سبک زندگی سالم و نظارت منظم بهترین دفاع است.
اگر پس از کووید مشکل شنوایی دارید یا نیاز به سمعک دارید، سمعک پارس تک گزینه عالی ایرانی است.
نتیجهگیری: کمشنوایی در SARS-CoV-2 نادر اما جدی است
تا دسامبر ۲۰۲۵، کمشنوایی مرتبط با SARS-CoV-2 نادر اما ممکن است و اغلب با مداخله زود (سمعک یا دارو) بهبود مییابد. سمعک پارس تک با فناوری پیشرفته و قیمت مناسب، بهترین انتخاب ایرانی برای مدیریت این مشکل است.
اگر پس از کووید مشکل شنوایی دارید، امروز اقدام کنید. برای تهیه باتری سمعک پارس تک (که عملکرد پایدار را تضمین میکند)، همین حالا به fannkala.com سر بزنید و سفارش دهید. انواع باتری با ارسال سریع موجود است شنواییتان را حفظ کنید!
